Prerafaelici i Nazareńczycy

PRERAFAELICI

 stowarzyszenie artystyczne założone w Londynie w 1848 roku przez studentów The Royal Academy of Art: Johna Everetta Millaisa, Williama Hunta, Dantego Gabriela Rossettiego i jego brata Williama Michaela, do których dołączyli później malarze James Collinson, literat Frederic George Stephens, rzeźbiarz Thomas Woolner, a nieco później Walter Howell Deverell i Charles Allston Collins. Z grupą związany był także malarz Ford Madox Brown.

Występowali przeciwko wiktoriańskiej, czysto akademickiej sztuce i głosili program sztuki odrodzonej moralnie, wzorowanej na twórczości mistrzów wczesnego włoskiego renesansu. Program grupy oparty był na poglądach Johna Ruskina oraz idei odnowy sztuki poprzez sięgnięcie do twórczości włoskich mistrzów wczesnorenesansowych oraz Williama Blake'a. Z jednej strony marzyli o powrocie średniowiecza, z drugiej starali się zmierzyć z problemami swoich czasów. Ich twórczość pokrewna była działalności niemieckiej grupy nazareńczyków.

Obrazy pełne są miłosnej symboliki i dydaktyzmu. Tak jak ich poprzednicy postanowili odświeżyć społeczną religijność. Przedstawiają świętych z czcią ale bez patosu i sztuczności. Mimo to, a może właśnie z tej przyczyny ich twórczość jest prawdziwie mistyczna. Tematykę religijną szczególnie upodobał sobie Rossetti. Późniejsza twórczość Prerafaelitów jest preludium dla symbolizmu.

W dziewiętnastowiecznym malarstwie tradycyjnie używano bitumenu, brązowego barwnika, który pozwalał na uzyskanie miękkich i ciemnych kolorów. Głęboki, brązowy odcień łamano kontrastowym światłem, powstałym po nałożeniu białego barwnika. Prerafaelici tworzyli w technice wykorzystywanej w malarstwie ściennym, adaptowanej na swoje potrzeby. Dzięki niej zadziwiali czystością i intensywnością kolorów. Wybrany sposób malowania wymagał bezbłędnego dobierania kolorów i odcieni, gdyż raz popełnionego błędu nie można było zamalować kolejnymi warstwami farby.

NAZAREŃCZYCY

stowarzyszenie malarzy, głównie niemieckich i austriackich, działających w Rzymie, a następnie w innych częściach Europy, od roku 1818 do lat 40. XIX wieku.Nazwa ta jest często stosowana wymiennie z terminem Bractwo św. Łukasza, jednak ściślej rzecz biorąc nie są to synonimy. Bractwo powstało w Wiedniu w 1809 i rok później wyjechało do Rzymu. Jego członkowie po części weszli w skład późniejszej grupy Nazareńczyków.

Grupę Nazareńczyków tworzyli m.in. Wilhelm Schadow, Peter von Cornelius, Julius Schnorr von Carolsfeld, Ferens Szoldatits, Johann Ramboux. Tak jak i Bractwo, przeciwstawiali się akademizmowi i za wzór stawiali sobie malarstwo włoskiego quattrocenta. Nazwa Nazareńczycy związana była z podejmowanymi przez nich religijnymi tematami, klasztornym trybem życia i noszonymi strojami (luźne płaszcze i długie włosy).

Romantyzm w Polsce

MICHAŁOWSKI

Po podróży do Anglii (fascynacja A. van Dyckiem) powrócił do Krakowa w 1835, rozwijając w pełni swój talent i twórczość, której tematykę stanowiły m.in. sceny z wojen napoleońskich i powstania listopadowego, realistyczne i pełne wyrazu portrety. Jego warsztat cechuje śmiały rysunek, syntetyczna forma, swobodna technika. 1848-1853 prezes Rady Administracyjnej Krakowa.

Prace m.in.: Napoleon na siwym koniu (1846), Seńko, Kardynał (1845-1848), portret córki Celiny na koniu, Błękitny chłopiec, Szarża w wąwozie Samosierry (1844), Oddział huzarów austriackich, Portret konny Mikołaja I(1849), portrety S. Czarneckiego, K. Kniaziewicza.

GROTTGER

Istotną cechą twórczości Grottger było zamiłowanie do przedstawień cyklicznych, artysta celował w realistycznym oddaniu szczegółów, idealizacji i upiększenia postaci ludzkiej (posągowy typ kobiety i pięknego sarmackiego bohatera). Pozostałe cechy to silny światłocień, teatralność gestów. Cykle kartonów poświęcone martyrologii polskiej były dziełami o dużej wymowie patriotycznej i zyskały popularność: Warszawa I (1861),Warszawa II (1862), Polonia (1863), Lithuania (1864-1866), Bór litewski(1864), Wojna (1866-1867).

Z kolei płótna malarskie artysty cechują: psychologizm portretowanych osób, delikatna gładka technika i świetlistość koloru, mistrzowskie oddanie szczegółów, uroda pejzażu i przedstawianych zwierząt. Przykładem twórczości portretowej mogą być: Portret dziewczynki (1860),Chłop z Barszczowic (1860), Narzeczona z Wróblewic (1865), Portret Ignacego Jakubowicza w konfederatce (ok. 1869). Tematykę powstańczą reprezentują: Przejście przez granicę (1865), Pochód na Sybir (1866), Pożar dworu pod Miechowem, Pożegnanie powstańca, Powitanie powstańca. Z kompozycji historycznych popularność zdobyła Ucieczka Henryka Walezego(1860).

RODAKOWSKI

We wczesnych pracach Rodakowskiego zaznaczył się wpływ wiedeńskiego biedermeieru (charakterystyczne dla tego stylu akwarelowe portreciki).

Warsztat olejny opanował w Paryżu, malując pierwsze obrazy o tematyce romantyczno-patriotycznej. Głównie ceniona twórczość portretowa, obejmująca ok. 50 płócien o charakterze reprezentacyjnym (np. z fragmentami monumentalnej architektury w tle) oraz portrety prywatne o prostym układzie kompozycyjnym, delikatnym i wyrafinowanym rysunku, nastrojowym ciemnym tle i świetlistej głębokości tonów.

Był mistrzem portretu psychologicznego. Odwoływał się często do kompozycyjnych wzorów renesansowych. Jego wytworny i pełen umiaru styl sytuuje malarza między romantyzmem a akademizmem.

Ważniejsze prace Rodakowskiego to m.in. portrety: ojca (1850), generała H. Dembińskiego (1852), matki (1853), siostry (1858), L. Kaplińskiego (1862), brata Maksymiliana (1863), L.B. Blüdhorn (1871), W. Dzieduszyckiego (1880). Z obrazów o tematyce historycznej: Posłowie u Sobieskiego (1861), Wojna kokosza (1872).

Angielscy pejzażyści

W. TURNER:

tradycje dynamizmu P.P. Rubensa i świetlistość C. Lorraina z romatycznym zafascynowaniem potęgą żywiołów i sił natury. Oprócz pejzaży fantastycznych i realnych - wykonywanych początkowo akwarelami, później również w technice olejnej - artysta malował sceny historyczne, ukazywał też często wydarzenia współczesne. Głównymi elementami kompozycyjnymi były: światło, kolor i powietrze. Turner wywarł olbrzymi wpływ na impresjonistów. Rybacy na morzu (1796), Ulisses wyszydzający Polifema(1829), Pożar gmachu Parlamentu w 1834 (1835), Walczący Témeraire(1839), Wschód słońca z morskim potworem (1840), Deszcz, para i szybkość(1844).

J. CONSTABLE:

Charakteryzuje go swobodna, impastowa faktura i oddawanie zmienności światła i atmosfery. Utrwalał przelotną chwilę - drganie powietrza, wiatr, pianę na falach. Brunatny koloryt pejzaży akademickich zastąpił soczystą zielenią. Jego postawa unikania malowniczych i literackich tematów i wiernego oddawania wrażeń zapowiadała impresjonizm.

Malował głównie widoki angielskiej wsi (Młyn w Flatford 1817, Biały koń1819, Młyn w Stratford 1820, Wóz z sianem 1821, Wspinający się koń 1825,Zamek Hadleigh 1829, Most Waterloo 1832), często ten sam motyw w różnych ujęciach i oświetleniu (Dolina Dedham 1811 i 1828, Katedra w Salisbury 1823 i 1831). Obserwując relacje między światłem, cieniem i kolorem malował w plenerze liczne małe szkice olejne, uznawane obecnie za najlepsze obrazy Constable (Barki na Stour około 1810). Zachowały się szkice, których tematem jest tylko niebo z obłokami.

Romantycy

F. GOYA:

- tematyka: sc rodzajowe (polowania- Psy na smyczy, sceny ludowe, przywary społeczeństwa, przemoc, czerownice i gusła), portret, malarstwo historyczn, religijne- Narodziny Marii, martwa natura

- portret: Księżna Alba, Portet Josefy Bayeu, Portert rodzinny infanta Don Luisa

- historyczne: Kolos, Panika, Okropności wojny, Rozstrzelanie powstańców madryckich

E. DELACROIX:

- dynamiczny układ barw

- m. egzotyczne: Kobiety algierskie, Szaleńcy z Tangeru, Wesele Żydowskie w Maroku, Arab zaatakowany przez lwa, Polowanie na lwy

- m. żeglugi: Barka Danteo

-m. wojny i historyczne: Masakra na Chios, Wolność wiodąca lud na barykady, Wkroczenie krzyżowców do Konstantynopola

- martwa natura: Bukiet kwiatów w wazonie

GERICAULT:

- portrety: Portret Kleptomana

- sc batalistyczne: Tratwa Meduzy

- przedstawienia koni: Oficer Szaserów

J. FUSSLY:

- Nocna mara, Koszmar, Stworzenie Ewy, Cisza

W. BLAKE:

Dzieła wizyjne, o niezwykłej skali wyobraźni, mistyczno-prorocze, osnute na tematyce i problematyce biblijnej. Stosował technikę ręcznie kolorowanegomiedziorytu, tempery i akwareli. Jego prace zostały ocenione w pełni dopiero przez prerafaelitów i wywarły silny wpływ na współczesne malarstwo angielskie.

Urizen stwarzający świat, Czerwony smok i niewiasta obleczona w słońce

C D FRIEDRICH:

Pejzażysta pojmujący naturę jako "wrogą towarzyszkę życia", stąd w jego obrazach częste przeczucie śmierci i nadmierna naturalizacja krajobrazu z wybrzeży Bałtyku, gór Harzu, brzegów Łaby. Reprezentował perfekcję formalną, świetny rysunek, dbałość o konstrukcję i upodobanie nokturnów.

Dwie siostry na tarasie wychodzącym na port, Krzyż w lesie, Statki w porcie wieczorem

David & Ingres

J. L. DAVID:

- ewoluował od sztuki baroku do formuły klasycystycznej

- wielkoformatowe obrazy o tematyce antycznej: Śmierć Sokratesa, Andromacha opłakująca Homera, Przysięga Horacjuszy: teatralny patos, prostota form, statyczna kompozycja, ostry światłocień, reliefowy modelunek

- obrazy propagandowe: Przysięga w Sali do gry w piłkę

- śmierć: Śmierć Marata

- przedst. monarchy: Koronacja Napoleona, Napoleon w gabinecie

- portrety: Portret A. Leroya, Sabinki

J. A. D. INGRES:

- m. mitologiczne: Edyp i Sfinks, Jowisz i Tedyta

- m. historyczne: Śluby Ludwika XIII

- m. alegoryczne: apoteoza Homera

- m. religijne: Chrystus dający klucze św. Piotrowi

- akt kobiecy: Kobieta w kąpieli, Wielka odaliska, Źródło, Łaźnia turecka

Neoklasycyzm

ARCHITEKTURA NEOKLASYCYZMU

- porządki architektury antycznej

- projektowanie w nowym stylu

- wzorowanie na starożytnych budowlach greckich i rzymskich oraz niektórych z odrodzenia

- budowle na planie koła/ prostokąta

- kolumnady, portyki kolumnowe, tympanony, pilastry, duże okna, płaskorzeźba

- harmonia, zrównoważona kompozycja, symetria

- fasady o liniach prostych

- oszczędne zdobnictwo:  lwy z ludzkimi głowami, orły, wieńce, girlandy, kokardy, hełmy, tarcze

- bud. użytkowe: urzędy, teatry, szkoły, muzea, szpitale

- palace: duże, niskie, wydłużone, na planie prostokąta z wysuniętym portykiem

- koscioly na planie koła

Wielka Brytania:

Robert Adam: zdobnictwo ,lekkie i eleganckie budowle(białe, kremowe stiuki), kunsztowne balustrady. Osterley House, Syon House, Uniwersytet w Edynburgu, Register House

John Nash: Re-cnt’s Park, Oxford Circus, All Soul Church, Royal Pavillon

John Soane: Bank of England, Dulwich Picture

Francja:

J. G. Soufflot: Hotel Marigny, Hotel-Dieu, Panteon w Paryżu

J. Chalgrin: Łuk Triumfalny

Ch. Percier: Pavillon Marson

Ogrody angielskie:

- ch. nastrojowo- sentymentalny

- elementy: sztuczne ruiny, obeliski, świątynie

- wykorzystanie naturalnych warunków

- unikanie płotów: skały, żywopłoty, strumienie

Prior Park, Studley Royal Park, Stourhead, Eglischer Garten w Monachium, Stadtpark w Wiedniu

Puławy, Pałac Marynki: przy pałacu Czartoryskich, wg projektu Piotra Aignera, jednopiętrowy z fasadą z kolumnami i pilastrami w stylu korynckim, fryz wzdłuż całej fasady

Nieborów: świątynia Diany w Arkadii -> 4 kolumny z przodu zwieńczone tympanonem

Teorie religii

PLURALIZM RELIGIJNY: różne religie maja rozne tezy i wygłaszają mnóstwo poglądów

Stanowiska: ateizm (wszystkie religie sa fałszywe, brak problemu rozbieżności), agnostycyzm (nie wiemy czy religie sa prawdziwe czy fałszczywe, nie wiemy czy istnieje pluralizm), relatywizm, pluralizm.

Inkluzywizm: tylko jedna religia jest prawdziwa, ale pewne elementy prawdy mogą być zawarte  w innych religiach. Tylko jedna religia prowadzi do zbawienia.

Ekskluzywizm: wyłącznie jedna religia jest prawdziwe, inne sa fałszywe i nie zawieraja prawdy.

Kryterium oceny religii: logiczna spójność, zjawisko koherencji, zgodnośc z innymi dziedzinami wiedzy, ocena moralna

Argumenty Istnienia Boga:

·         argument kosmologiczny:

·         zjawiska kwantowo-grawitacyjne (a takim było powstanie Wszechświata) nie muszą mieć przyczyny

·         według teorii wszechświatów cyklicznych czasoprzestrzeń istniała od zawsze, więc w łańcuchu przyczynowym nie istniała pierwsza przyczyna (Bóg)

·         następstwo połączonych zdarzeń nie musi mieć początku

·         postawienie Boga na miejscu pierwszej przyczyny tylko oddala pytanie co było przed powstaniem Wszechświata, nie udzielając sensownej odpowiedzi;

·         argument teleologiczny:

·         porządek mogą tworzyć prawa natury, np. dobór naturalny warunkuje przystosowanie organizmów żywych do środowiska

·         istota, która zaprojektowała tak skomplikowany Wszechświat, sama musi być jeszcze bardziej skomplikowana, więc zgodnie z tą zasadą sama musiała zostać zaprojektowana, co tylko oddala pytanie co było przed powstaniem Wszechświata;

·         dowód ontologiczny:

·         możliwość pomyślenia o czymś nie pociąga za sobą istnienia tego czegoś

·         istnienie nie jest predykatem^[3], a jest wykorzystywane do tworzenia syntetycznych powiązań między pojęciami. Zdanie, że coś, ponad co nic większego nie można pomyśleć (coś, co jest najdoskonalsze pod każdym względem) istnieje, jest syntetyczne, a nie analityczne i nie można mu przypisywać koniecznej prawdziwości

·         dowieść istnienia Boga można tylko na podstawie obserwacji stworzonego przezeń świata oraz z niedoskonałości i niesamoistności stworzeń, nie zaś z ludzkiej wiedzy o boskiej naturze

·         aby udowodnić istnienie rzeczy najdoskonalszej, trzeba udowodnić nie tylko to, że jest coś takiego, ale też, że to jest ta rzecz, o której się myśli.

Zakład Pascala (Gra Pascala) - rozumowanie przedstawione w Myślach przez Blaise'a Pascala mające dowodzić, iż warto wierzyć w Boga. Pascal rozpatrzył dwa przypadki dotyczące istnienia Boga:

·         Bóg istnieje i nagradza za wiarę życiem wiecznym.

·         Bóg nie istnieje i nie istnieje życie wieczne.

Człowiek może wierzyć lub nie wierzyć w istnienie Boga. Jeśli wierzy, to traci życie doczesne (na rzecz modlitw i czynienia dobra) i otrzymuje życie wieczne. Jeśli nie wierzy, to zatrzymuje życie doczesne i traci życie wieczne. Pascal wywnioskował, że wiara bardziej się opłaca, ponieważ ryzykujemy tylko czas życia, który jest zazwyczaj krótki, a nagrodą może być życie wieczne

Wg Tomasza:

W świecie istnieje ruch, a więc wszystko jest przez coś poruszane. Tym, który wszystko wprawia w ruch jest Bóg (ex motu).

1.       Każda sytuacja, zdarzenie ma swoją przyczynę. Zakładając, że łańcuch przyczyn może biec w nieskończoność, istnieje pierwsza przyczyna wszystkich istnień (ex ratione causae efficientis).

2.      Wszystkie rzeczy są przypadkowe, to znaczy, że mogą istnieć albo nie. Musi więc istnieć byt konieczny będący przyczyną konieczności. Jego egzystencja wynika z samej jego istoty (ex possibili et necessario).

3.      Analiza gradacji bytów pod względem doskonałości prowadzi do stwierdzenia istnienia bytu najdoskonalszego (ex gradibus perfectionis).

4.      Jeśli w świecie istnieje jakiś ład, porządek, harmonia to ktoś musiał ten porządek zaprowadzić (ex gubernatione rerum).

Alwin Platinga

Modalny dowód ontologiczny Plantingi to nowoczesna wersja dowodu a priori na rzecz istnienia Boga. Można go podać w następującej wersji^[3]:

(1) (def) maksymalna doskonałość implikuje maksymalną wspaniałość w każdym możliwym świecie.

(2) (def) maksymalna wspaniałość implikuje wszechmoc, wszechwiedzę i moralną doskonałość.

(3) (przesłanka) logicznie możliwe jest, że maksymalna doskonałość jest egzemplifikowana (równoważnie: logicznie możliwe jest, że istnieje byt posiadający maksymalną doskonałość) .

(4) (aks) Jeśli możliwe, że koniecznie p to koniecznie p (aksjomat logiki modalnej S5).

Stąd (5) istnieje byt maksymalnie doskonały (równoważnie: istnieje byt wszechmogący, wszechwiedzący i moralnie doskonały w każdym możliwym świecie).

Krytycy zwracają uwagę, że Plantinga nie podaje dobrego powodu, by zaakceptować (3) raczej niż jego zaprzeczenie^[4].

JĘZYK RELIGIJNY: sensualny (zd maja mieć znaczenie) zasadny (zd mogą być uzasadnione).

3 grupy stanowisk:

- jezyk religijny jest bezsensowny: neopozytywiści, wiązali sensowność z weryfikacją zdań (sposób sprawdz czy zdanie jest prawdziwe czy fałszywe), zd ma znaczenie gdy istnieje sposób weryfikacji

- jezyk jest sensowny ale bezzasadny: te zd nie mogą być uzasadnione

- zarówno sensowny jak i zasadny: zd mowia o faktach, Ian Ramsey Bóg jako ojciec posluhgiwanie się jezykiem nieadekwatynym do przedmiotu, kwantyfikator zmienia sens slowa ojciec; R. Swinburne- uzywa słowa w sensie analogii