Kultura Języka: kultura, jezyk, system, podsystemy, jezyk polski

Kultura:

1.      Definicja antropologiczna – cywilizacja

2.      Definicja estetyczna – piękno w języku

3.      Definicja społeczna - Zbiór zasad i reguł dobrego zachowania, etykieta komunikacyjna

Język:

1.      Definicja strukturalna –system znaków, wyrazów, słów oraz reguł ich łączenia

a)      Reguły gramatyczne (formalne)

b)      Reguły semantyczne (logiczne)

System językowy:

Ø  Rejestrowany (słowniki, gramatyki, publikacje poprawnościowe)

Ø  Idiolekt – indywidulany język osobniczy

Podsystemy językowe:

Ø  Fonologiczny [fonen] – abstrakcyjny obraz głoski

Ø  Morfologiczny [morfen]

·         Fleksyjny – rola wyrazu w zdaniu

·         Słowotwórczy – modyfikacja znaczenia (?)

·         Leksykalny – odsyła do rzeczywistości

·         Gramatyczny – „się”

Ø  Syntaktyczny [syntagmatyczny] – abstrakcyjny wzorzec wypowiedzi

Ø  Leksykalny [leksen] – abstrakcyjny obraz wyrazu, słowa

Język polski:

·         1 mln reguł gramatycznych i semantycznych

·         200 tys. Słów

·         5 – 7 mln słów specjalistycznych

·         750 tys. Nazw własnych

O jakości komunikacji decyduje wiek i wykształcenie.

·         3-5 lat -> 1500 słów

·         11-12 lat -> 7 tys. Słów (pozwala mówić o sprawach abstrakcyjnych)

·         15-16 lat -> 10 tys. Słów – system ograniczony

·         19-20 lat -> 18 tys. Słów

·         24-26 lat -> 25 tys. Język rozwinięty

·         Pełna kompetencja językowa -> 35 tys. słów

Język

·         Łącząc nas z innymi i służąc wzajemnej komunikacji z otoczeniem, tworzy ludzką wspólnotę, kształtuje ją i podtrzymuje. Będąc środowiskiem, w którym rośniemy, poruszamy się, współpracujemy z innymi, które naszym działaniem kształtujemy – język, dobro wspólne, pełni funkcję humanizującą i socjalizującą.

·         Jest to system znaków powiązanych regułami gramatycznymi i semantycznymi

·         Jest narzędziem komunikacji i służy do porozumienia się między ludźmi

Dwa wymiary języka:

·         Language – język/ system/ abstrakt

·         Parole –mowa/ tekst

Poziomy mowy/ tekstu:

        I.             Fonetyczny – głoska, prozodia (element, który towarzyszy wypowiadaniu słów).

 Prozodia:

Ø  Intonacja – sposób artykulacji tekstu

·         Łamana – zdania oznajmujące

·         Wznosząca – pytania, wątpliwości

·         Opadająca –rozkazy, wykrzyknienia

Ø  Akcent gramatyczny – pada na 2 sylabę od końca ale może też na 3 i 4

Ø  Tempo mówienia

·         Od 120 słów na minutę [granica 100-150 s/min]

·         Mówienie w normie oznacza, że jesteśmy fachowcami

      II.            Graficzny – litera, znaki interpunkcyjne

    III.            Fleksyjny – temat fleksyjny i końcówka

    IV.            Słowotwórczy

      V.            Składniowy – wypowiedzenie, zdanie

·         Szyk zdania jest swobodny ale nie dowlony

    VI.            Semantyczny – wyrazy, połączenia międzywyrazowe

DEFINICJE KULTURY JĘZYKA

Najogólniejsza definicja Andrzeja  Markowskiego brzmi: świadome i celowe posługiwanie się językiem we wszelkich sytuacjach komunikatywnych

·         Jako umiejętność poprawnego mówienia i pisania zgodnie z przyjętymi w danej społeczności normami językowymi. W tym znaczeniu kultura języka jest zawsze wartościowana dodatnio. 

·         Kultura języka rozumiana jako działalność kulturalnojęzykowa.  Ustalanie norm językowych i udzielanie porad

·         Jako pozytywna postawa osób wobec języka, które posługują się nim posiadając wysoki stan wiedzy lingwistycznej, oraz ugruntowaną świadomość językową.

·         Nazwa dyscypliny naukowej, która wyodrębniła się na gruncie zainteresowania językoznawców sprawami związanymi z normatywnością w języku.

·         Ogólna, podstawowa wiedza o języku, jego budowie, odmianach, historii, funkcjach, o jego roli w życiu społecznym jednostki

·         Umiejętność posługiwania się językiem

·         Wrażliwość na jego piękno

·         Dbałość i piękno i poprawność wypowiedzi

Uniwersytety

Myśliciele: Bacon, PAscal, Locke, Spinoza, Hume, Leibniz

2 główne zasady org: I. wolność głoszenia z katedry przekonan naukowych prof; II. podwójny charakt. U: instyt badawcza i szkoła najwyższa

ZADANIA:
1. Badania naukowe: musi być warsztatem twórczej pracy naukowej (+2)
2. Kszt. badaczy: tpn^ ściśke związana z kszt badaczy; praca udzielana nowym adeptom w formie wyników; nauka musi byc przekazywana pokoleniowo i rozwija sie przez samo nauczanie
3. Kszt. zawodowe: adept musi mieć umiejętn. rozwiąz. zagadnień wymagających znajom. metod bad. naukowego; nabycie pewnej wiedzy; umiej. traktowania zagadn.
4. Rozpowsz. wyników badań: sami tworcy winni byc popularyz.; najczesciej robia to l. nietworczy naukowo

Nauczanie: wyklady, cwiczenia, egzaminy

ZASADY ORG. UNIWERS.:
1. Uniwersalność: U. sredniow.-> studnium generala, termin U. od 'universitas magistrorum et scholarium'- spol. szkolna; universitas scentorium- wszyst. nauki pozostaja scisle powiazane, a U. obejmuja ogol nauk; kierunki gdzie glownym celem jest sama wiedza; wydziały= zewn. wyraz zasady uniwersaln.
2. Samorząd: zależność od Kość. i Pań.; w I etapie rozw. w średn. U. byly zależne od Kość (badania- osoby duchowe, siedlisko- klasztory) i dominowala teologia; wydzialy swieckie= szczeble na teologie; do nadawania tytulów niezbedny przywilej papieski; Samorz. wewn zwiazany z ustrojem cechowym (obieralnośc władz uniwersyteckich, sądownictwo, przyjmowanie członków); od Ośw.- uniezależnienie od K a uzal. od P.
- Władze U, rady wydz. z dziekanami i senat z rekt. skladal sie z czlonkow U, D i R obieralni
-Prof. niezależni w czynn. nauk., kierow. zakladem, prowadz. wykł, egzaminowaniu
- Uzupełn. składu naucz., habilitacje i nominacje- drogą decyzji władz i aprobatą rządu
- w ręku U- wladz. dyscyplinarna/ porządkowa
3. Wolność nauczania:ze str. wyklad i studentow.
-trzy szczeble: 1. K. element- tok epizod; 2. K. średni- wykl. systematyczny + najważn fakty; 3. K. wyższy/ naukowy- ma wprowadzic w bad. naukowe
-wolność od sztywn. programu, niedopuszcz. nadzoru nad wykladami ze str. wladz przelozonych (ogr. ze wzgl praktyczn. np lek.)
-Egzaminy: I. naukowe: kolokwia, e. doktorskie= scicle= rygoryzy. II. uzyskanie uprawnien= zawodowe
-Wolność uczenia się: wyb. kierunku/ specjalizacji, cwiczen i wykl. z zakresu calego obsz. nauk, wybor nauczyc.= zmiana uniwersytetu

PROFESOROWIE & STUDENCI
-Zespoł: profesorowie ak, nieak, lektorzy; adiunkci, asystenci st i mł.
-Rada Wydz.: prof. wydzialu;
-Prof. zwyczajny- dz. nauk podst.; p. nadzwycz- specjalne, nieobow. do uzysk. dyplomu; Docenci- maja kwalifik do prow. wyklad ale nie maja obowiazku oprat. na akcie nomin.; uprawnienie do wykladania= venia legendi nadaw. przez Radę W. na podst. hab.
-Profesorowie: 1. Uczony (zamkn. w obrebie wlasnej pracy, publikuje, odrywa se od ogolu), 2. O temp. Pedagoda (zywy kontakt z szer. otoczeniem, lubi popul, gromadzi mlodziez, dobry prelegent, wchodzi w kola), 3. Organizator (nastawiony społ) i 4*. Polityk (kandyd. do teki ministerialnej, dział. w org. miedzynar.)

Studenci a studia: 1. poszukiwanie w U. wiedzy; 2. określ. poz, społ; 3. posiad. dyplomu jak najniższ. kosztem

Sztuka wczesnochrzescijanska

1. BAZYLIKI WCZESNOCH.
Struktura: osiowe nastepstwo przestrzeni: atrium- narteks- 3/5naw- prezbiterium; rozwoj planu w kszt krzyza lac.; zaniechanie sklepien- drewniany plaski strop i otwarte wiazania dachowe; architraw lub archiwolta nad kolumnada nawy podluznej; male okna, rzadko oszkl, zasloniete tkanina lub cienkimi plytami z marmuru/ alabastru; spolia= powtorne uzycie czesci poprzednich budowli np kolumny antyczne
Materiały: cegła, tuf, rzadko ciosy
Dekoracja wnetrza: głowice koszowe, ornamenty: pawie, winorośle, motywy kwiatowe, krzyze; mozaiki
Zewnatrz: arkadowe pilastry
Rzym: sw. Jana na Lateranie, sw Piotra w Wat, sw Pawla za Murami, sw Wawrzynca, Apostolow przy Via Appia

2. BAZYLIKI:
1. ŚW. PIOTRA: IVw, swiatynia memorialna nad grobem św. Piotra, zbudow. ok 324-6 przez Konst Wielkiego, 122x64m, 5-nawowa zakonczona transeptem z przylegajaca absyda w osi nawy glownej, od wschodu duze atrium z fontanna w cz centralnej, 92 kolumny miedzynawowe= spolia z budowli rzymskich, sciany nawt glownej oparte na architrawach, plan krzyza lacinskiego
2. SW JANA NA L: 314-318, katedra biskupa rzymu i czesc rezydencji papiezy, 5nawowa, drzwi srodkowe z Kurii przy Forum Romanum, pilastry i polkolumny, 15 7metrowych figur doktorow kosciola + rzezba Jezusa w Centrum, szeroki narteks, nawe glowna zamyka absyda, transept polaczony z baptysterium sw Jana u Zrodla (ksztalt rotundy z basenem po srodku), obejscie wokol basenu, 4 kaplice dobudowane do nawy gl, mozaiki z Vw
e3. SANTA MARRIA-M.: Vw, należy do bazylik papieskich, powstała poprzez sen o Matce Bożej ktora wskazała miejsce, kolumny ze św. Junony(jońskie), poczatkowo bez transeptu i absydy, panele wypełnione mozaiką- sc biblijne, mozaiki na luku teczowym

3. KATAKUMBY: powst w wyniku wydobycia tufu, w okr przesladowan - tajne miejsca spotkan, najpierw pochowek wszystkich, potem tylko chrzescijan, w Rzymie od I do IVw; Zaczynaly sie od nadziemnej dzialki, korytarze odchodzily do jednej lub dwoch glownych galerii, w scianach umieszczano miejsca grobowe- loculusy jeden nad drugim
PRzykłady: sw. Kaliksta przy via appia, św Agnieszki i Pryscylli, sw. Domitylli, sw Giordanii

4. MALOWIDŁA: okres najwczesniejszy- styl linearny: sciany o sklepienie malowano na jsny kolor i dzielono siatka linii, wewnatrz ktorych umieszczanoo pojedyncze przedstawienia, mieszano motywy chrzescijanskie z poganskimi (dobry pasterz, chrzest chrystusa, chrystus brodaty, chrystus z apostolami, jonasz, dziewica z dzieciatkiem + amorki, zwierzeta kwiaty scenerie)
zmiany pod koniec IIIw: rola symboliki (ornat, paw, pasterz, okret, krzyz), pojawienie sie pierwszych scen z zycia, rysy osob zmarlych, szerszy rep przedst biblijnych, cykle scen. II w kult meczennikow

5. SARKOFAGI: poczatkowo dwa typy: skrzynia zdobiona z 4 stron z dwuspadowym dachem oraz skrz z płaskim wiekiem i dekoracja frontalna dostawiania do sciany.
Motywy: filozof, chrzescijanskie, mitologiczne, bukoliczne.
20' IV w - sarkofagi z fryzem oraz podziałem na pola; 30'- dwufryzowe, a od 50' sarkofagi kolumienkowe (dzielenie calego przedst. na poszczegolne sceny). Tematyka dominujaca- meka Chr oraz Piotr i Pawel.
*240 r - sarkofag z Santa Maria Antiqua (mezczyzni czyt ze zwoju, orantka, jonasz, chrze chr w jordanie i rybaCY Z neptunem)

6. BAPTYSTERIA: wznoszone przez chrzescijan do ceremonii chrztu, basen chrzcielny obudowany aediculla, od Vw popularny plan centralny, piscina- zbiornik na wode, dekorowanie malowidłami: dobry pasterz, scena uzdrowienia paralityka, przejscie piotra po wodzie
PRzykłady: San Giovanni in Fonte przy b. sw Jana na L, Bapt we Florencji, B. Ortodoksów w Rawennie

7. MAUZOLEA: grobowiec w formie monumentalnej, czesto zdobiony mozaikami (wzory geometryczne, medaliony z figurami aniolkow, sc z winobraniem, motywy gałazek czar i ptaków

8. POJĘCIA:

Loculus- najprostszy grób w katakumbach, prostopadłoscienna polka wykuta w scianie korytarza gdzie skladano zmarlego owinietego w cakun, czasem umieszczano flakony z pachnidlami, zamykano dachowkami lub plytami marmurowymi, ryto na nich inskrypcje, miejsca styku cementowano
Cubiculum- odpowiednik gorobwca rodzinnego zawierajacy wszystkie typy grobow,a od pol IIIw umieszczano czasami murowany sarkofag
Titulus- tablica z winą mocowana nad glowa zmarlego, sporzadzana z drewdnianej, pobielanej wapnem deski o dlugosci ok 50 cm napis malowano czarna lub czerwona farba, czasami ryto
Konfesja- we wnetrzy swiatyni grobowiec meczennika, swietego lub przedsionek prowadzacy do jego grobu umieszczonego pod glownym oltarzem; rowniez ozdobna obudowa grobu meczennika, najczesciej w formie baldachimu
Narteks- kryty przedsionek przy frontowej scianie kosciola, powstal z podciecia otaczajacego dziedziniec przed kosciolem, przeznaczony przede wszystkim dla Katechumenów i pokutnikow
Transept- poprzeczna= krzyzowa nawa, prostopadla do osi kosciola, polozona miedzy prezbiterium, a reszta budynku
Orantka- stojaca, modlaca sie postac ze wzniesionymi rekoma, symbolizujaca dusze zbawiona
Traditio legis- przedst. Chrsyt miedzy sw Piotrem a Pawlem, przekazuajcego piotrowi prawo w postaci zwoju (np. w mauzol. konst.)
Traditio clavis- chryst przekazujacy sw piotrowi klucze (absyda mauz. konst.)

Pojęcia

Relatywizm, stanowisko w filozofii, wg którego w strukturze bytów, w poznaniu oraz systemach wartości dominuje względność.

Fideizm, stanowisko światopoglądowe, postawa filozoficzna i umysłowa, uznająca tezy wiary religijnej za ostateczne kryterium prawdy, przenoszące wiarę religijną nad rozum a religię nad naukę.

Materializm, kierunek lub kierunki w filozofii wyprowadzające realność istniejących bytów z ich zachowań i procesów, po świadomość włącznie, tj. z materii.W teorii poznania przyjmują istnienie świata przedmiotowego niezależnie od woli i świadomości podmiotu poznającego i uznają jego poznawalność za proces naturalny, nie wymagający interwencji innych sił lub bytów.

Spirytualizm, pogląd filozoficzny polegający na uznaniu, że cała rzeczywistość, łącznie z tym, co potocznie nazywamy materią, ma charakter duchowy, jest formą ducha lub idei. Spirytualizm jest monizmem, ponieważ uznaje istnienie tylko jednej substancji.

Nihilizm, postawa poznawcza i moralna, po raz pierwszy sformułowana w filozofii przez greckich sofistów, a głównie przez Gorgiasza z Leontionoi na Sycylii. Z jego dzieła O przyrodzie przechowały się trzy tezy nihilistyczne dotyczące poznania, a w konsekwencji zachowań: 1) nie ma niczego. 2) gdyby nawet coś było, to nie byłoby poznawalne. 3) gdyby nawet było poznawalne, to nie mogłoby być przedmiotem porozumienia między ludźmi.

Racjonalizm (z języka łacińskiego ratio - "rozum", rationalis - "rozumny, rozsądny"), termin filozoficzny przypisujący zasadniczą rolę w poznaniu rozumowi. przeciwstawiany empiryzmowi głosi, iż cała wiedza (lub jej najważniejsza część) nie pochodzi od zmysłów, lecz jej jedynym źródłem jest rozum. Zmysły nie informują nas o prawdziwej naturze rzeczywistości, skierowane są na jej stronę zjawiskową, na to, co przypadkowe i jednostkowe.

Empiryzm, kierunek filozofii, wg. którego jedynym lub głównym źródłem bądź środkiem poznania jest doświadczenie zmysłowe (zewnętrzne lub wewnętrzne).

Natywizm, natywistyczna teoria idei, teoria idei wrodzonych, (z łacińskiego nativus - wrodzony, przyrodzony), przyjęte określenie poglądu filozoficznego dotyczącego genezy poznania, zakładającego istnienie w umyśle ludzkim idei wrodzonych lub też wrodzonych zdolności do rozpoznawania idei i bytów znajdujących się poza przyrodą i poza doświadczeniem.

idealizm teoriopoznawczy (idealizm epistemologiczny, idealizm gnoseologiczny), filoz. stanowisko w teorii poznania występujące w odmianie immanentnej i transcendentalnej; i.t. immanentny nie przyjmuje możliwości wykraczania przez podmiot poza sferę swych wewn. doznań (G. Berkeley, D. Hume); i.t. transcendentalny, nie przecząc istnieniu rzeczywistości niezależnej od podmiotu, twierdzi, że jest ona niepoznawalna (I. Kant, E. Husserl).

Panteizm, pogląd filozoficzno-religijny biorący początek w niektórych kosmogoniach, następnie odradzający się i rozwijany w filozofii. Utożsamia Boga z przyrodą z rzeczywistością, negująca go jako osobę. Przeciwstawia się teizmowi, przybiera postać bądź to panteizmu spirytualistycznego, bądź panteizmu naturalistycznego.

Absolut (z łaciny absolutus - bezwarunkowy, niezwiązany), osobowy bądź nieosobowy byt pierwotny i doskonały, całkowicie niezależny, niczym nieograniczony, posiadający w sobie wszelkie racje swego istnienia; pełnia bytu. Termin wprowadził Plotyn, określając nim prajednię, z której emanują wszystkie inne byty.

Sensualizm, pogląd filozoficzny będący skrajną formą empiryzmu genetycznego . Polega na uznaniu, że zarówno cała wiedza, jak i dyspozycje ludzkiego umysłu mają swe źródło w poznaniu zmysłowym. Zwykle sensualizm wiąże się z postacią E.B. de Condillaca, który w słynnym eksperymencie myślowym (zwanym posągiem Condillaca) próbował udowodnić, że człowiekowi nie potrzeba żadnej wrodzonej wiedzy, by powstało w nim życie duchowe, a wystarczy jedynie zdolność odbierania wrażeń.

Nominalizm, koncepcje i doktryny filozoficzne, wg których treści wiedzy abstrakcyjnej nie mogą mieć odpowiedników w rzeczywistości.

Epistemologia, dział filozofii traktujący o przedmiocie, treści, procesach, sposobach, granicach i kryteriach poznania ludzkiego.

Ontologia, w filozofii, zgodnie z Lexicon Philosophorum (1613), nauka o "pierwszych zasadach i ostatecznych przyczynach" bytu. W takim ujęciu nauka o bycie jako takim, której zadaniem jest dociekanie natury wszystkiego, cokolwiek istnieje, czyli "tego, co jest", zarówno w sferze realnej - przedmioty, zdarzenia, fakty - jak też wyabstrahowanej - pojęcia, kategorie, terminy.

idealizm transcendentalny stanowisko kwestionujące
możliwość poznania "lw;rzeczy samych w sobie"up;, ograniczając
poznanie do świata zjawisk współtworzonych przez strukturę (formy, kategorie)
poznającego umysłu

	dualizm (pogląd uznający w jakiejś dziedzinie) działanie dwóch niezależnych od siebie (przeciwstawnych a. uzupełniających się) zasad, czynników (por. monizm; pluralizm); stanowisko metafizyczne a. teologiczne, przyjmujące istnienie dwóch różnych i niesprowadzalnych do siebie wzajemnie substancji a. czynnych zasad (np. duch i materia; ciało i dusza).
	Etym. - łac. dualis 'podwójny' od duo '2'.

Monizm, w filozofii - pogląd, w myśl którego określony obiekt (świat, człowiek, rzeczywistość jako całość) ma naturę jednorodną, bez względu na stopień swojej złożoności. Specyficzną postać monizmu stanowi panteizm. Monizm jest też w zasadzie każdy materializm (choć czysto teoretycznie można wyobrazić sobie świat zbudowany z dwóch lub wielu indyferentnych względem siebie materii).

Deizm, pogląd filozoficzno-teologiczny zakładający, że: 1) Bóg bądź to stworzył świat, bądź odegrał w jego początkach rolę "pierwszego poruszyciela", 2) ustalił (w każdym z tych przypadków) prawa, wg których cała rzeczywistość miała się rozwijać, 3) nie ingeruje od tamtej pory ani w bieg historii naturalnej, ani w dzieje człowieka.

Teizm, forma religii uznająca istnienie osobowego Boga, będącego Stwórcą, Prawodawcą i Opiekunem świata. Z reguły teizm łączy się z religią monoteistyczną uznającą jednego Boga.

Ateizm (z greckiego "a-" prefiks przeczący, "theos" - Bóg), doktryna albo życiowa postawa wyrażająca negację istnienia Boga (lub bóstw), niewiara. W sensie filozoficznym: uznanie Boga za byt urojony, w sensie teologicznym: zerwanie więzi z Bogiem i cofnięcie aktu zaufania wobec Niego, w religioznawstwie i socjologii: zanik praktyk religijnych połączony z desakralizacją życia ludzkiego.

Agnostycyzm (z greckiego agnostos - niepoznawalny), w epistemologii stanowisko głoszące niepoznawalność wszystkiego (agnostycyzm powszechny - faktycznie sprzeczność sama w sobie), względnie jakiegoś przedmiotu lub pewnej kategorii przedmiotów (agnostycyzm częściowy). Nie należy go mylić ze sceptycyzmem. Najważniejsze postaci agnostycyzmu:

Filozofia: filozofowie

FILOZOFOWIE:
F. Petrarca XIV w   humanizm
Erazm z Rotterdamu XV w   humanizm
T. Morus XV- XVI w   humanizm, utopia
N. Machiavelli XV- XVI w humanizm
M. Ficino XV w   neoplatonizm
G. P. della Mirandola XV w   neoplatonizm
Mikołaj z Kuzy XV    neoplatonizm
Suarez SJ XVI - XVII   arystoteizm
Monteskiusz XVII- XVIII   sceptyzm, autarkia
G. Bruno XVI- XVII   panpsychizm
F. Beacon XVI- XVII  
Kartezjusz XVI- XVII    R/I teoriopoznawczy, skrajny dualizm atropologiczny
W. Leibniz XVII- XVIII monadologia
J. Locke XVII- XVIII   empiryzm brytyjski
G. Berkley XVII- XVIII   emp brty, spirytualizm
D Hume XVIII   emp bryt
Voltaire XVII- XVIII   racjonalizm, panpsychizm,
de Condillac XVIII   sensualizm
Helwecjusz XVIII
I Kant XVIII- XIX
Malabranche XVII- XVIII   okazjonalizm
B Pascal XVII
B Spinoza XVII   panteizm, paralelizm
T Hobbes XVI - XVII
a'Alambert XVIII
Rosseau XVIII
Fichte XVIII- XIX    socjalizm narodowy
Schelling XVIII- XIX  dogmatyzm, krytycyzm
Hegel XVIII- XIX   historyzycyzm
Marx XIX materializm dialektyczny
Comte XVIII-XIX katechizm,
Mill XIX utylitaryzm,
Spencer XIX- XX   ewolucjonizm
PArsons XIX- XX   scjentyzm
Kierkegaard XIX  filoz wiary
Newman XIX   wilo wiary
Nietzsche XIX- XX
James XIX- XX   pragmatyzm
Peirce XIX -XX   pragmatyzm
Brentano XIX -XX
Husserl XIX- XX    fenomenologia
Russell XIX- XX   filozofia nalit, realizm
Moore XIX- XX   f analit, real
Schlick XIX - XX   neopozytywizm
Sartre XX neopoz   egzystencjalizm
Twardowski XIX- XX neopoz
Jaspers XIX XX
Mercier XIX- XX neotomizm
Bergson XIX- XX
Sertillanges XIX- XX
G-Lagrange XIX- XX neotomiz , kreacjonizm, dualizm epistemologiczny
Bowne XIX- XX
Schleiermacher XVIII- XIX
Wojtyła XX-XI               presonalizm
Tischner XX- XXI
Levi Strauss XX-XXi
Mounier XX
Maritain XIX- XX